گمرک به عنوان یکی از مهمترین نهادهای نظارتی و اجرایی در تجارت بینالملل، نقش کلیدی در کنترل ورود و خروج کالا، اخذ حقوق و عوارض، و تسهیل تجارت قانونی بین کشورها دارد. آشنایی با مفاهیم گمرکی برای شرکتهای بازرگانی، صادرکنندگان، واردکنندگان و فعالان حملونقل بینالمللی ضروری است.
1. ترخیص کالا (Customs Clearance)
فرآیند قانونی ورود یا خروج کالا از مرزهای کشور است که شامل ارائه اسناد، پرداخت حقوق و عوارض گمرکی، بازرسی و دریافت مجوز خروج یا ورود میشود.
2. اظهارنامه گمرکی (Customs Declaration)
فرمی رسمی است که صاحب کالا یا نماینده او اطلاعات مربوط به نوع، مقدار، ارزش و مبدأ کالا را در آن ثبت و به گمرک ارائه میکند.
3. تعرفه گمرکی (Customs Tariff)
جدولی است که در آن نرخ حقوق ورودی برای هر نوع کالا بر اساس کدهای تعرفهای (HS Code) مشخص شده است. این نرخها مبنای محاسبه عوارض واردات یا صادرات قرار میگیرند.
4. حقوق و عوارض گمرکی (Duties & Taxes)
مبالغی هستند که دولت بهعنوان مالیات یا عوارض از کالاهای وارداتی و گاهی صادراتی دریافت میکند. هدف آن حمایت از تولید داخلی و تأمین درآمد دولت است.
5. ترانزیت کالا (Transit)
عبور کالا از قلمرو یک کشور به مقصد کشور دیگر بدون انجام تشریفات واردات یا صادرات. کالاهای ترانزیتی فقط تحت نظارت گمرک از مرز ورودی تا مرز خروجی حمل میشوند.
6. پروانه گمرکی (Customs Permit)
مجوز رسمی صادرشده توسط گمرک برای ترخیص کالا پس از طی مراحل قانونی، بررسی اسناد و پرداخت هزینهها.
7. انبار گمرکی (Customs Warehouse)
محلی تحت نظارت گمرک که کالاها تا زمان ترخیص نهایی یا تعیین تکلیف نهایی در آن نگهداری میشوند.
8. کنوانسیون TIR
سیستم بینالمللی حملونقل جادهای است که به کامیونها اجازه میدهد کالا را از مرزهای متعدد عبور دهند بدون اینکه در هر مرز بازرسی کامل انجام شود، مشروط بر اینکه پلمب گمرکی سالم باشد.
9. کارگزار گمرکی (Customs Broker)
فرد یا شرکت دارای مجوز از گمرک که به نمایندگی از صاحبان کالا، امور مربوط به ترخیص، اظهار و دریافت مجوزها را انجام میدهد.
10. تعرفه ترجیحی (Preferential Tariff)
تخفیف یا معافیتی است که بر اساس توافقات تجاری میان کشورها اعمال میشود تا صادرات و واردات میان آنها تسهیل گردد.